1. Senaryo ve genel varsayımlar
Fabrikada 200 çalışan tek vardiyada çalışıyor ve hepsi servis kullanıyor. Her aracın sabah ve akşam turu toplam günde 80 kilometre, ayda 22 gün (aylık 1.760 km). Hesap üç filo seçeneğini kıyaslıyor: 16+1 minibüs, 29+1 midibüs ve 39 yolcu kapasiteli otobüs.
Tüm yolcuların araçlara ortalama %85-89 doluluk dengesinde yerleştirilebildiğini varsayıyoruz; gerçek hayatta çalışanların evleri dağınıksa doluluk daha düşük olur ve araç sayısı artar. Bu varsayım tüm hesabın en kritik girdisidir ve aşağıda duyarlılığını gösteriyoruz.
Filo seçenekleri
| Seçenek | Koltuk | Araç sayısı | Ortalama doluluk |
|---|---|---|---|
| Minibüs | 16 yolcu | 14 | %89 |
| Midibüs | 29 yolcu | 8 | %86 |
| Otobüs | 39 yolcu | 6 | %85 |
200 yolcu ÷ (araç sayısı × koltuk). Otobüste 39 koltukla 5 araç 195 yolcuya yetmediği için 6 araç alındı.
2. Kalem kalem girdiler
Her kalemin kaynağı ya da varsayım olduğu belirtilmiştir. Kaynaklı olanlar bu yazı dizisindeki diğer yazılarda ayrıntılı açıklanıyor.
- Yakıt: motorin 96,5 TL/L (22 Ekim 2026 pompa fiyatı). Tüketim varsayımı: minibüs 12, midibüs 22, otobüs 28 L/100 km. Ayrıntı: yakıt maliyeti yazısı.
- Şoför: 50.000 TL brüt maaş + %21,75 prim = 60.875 TL/ay. Ayrıntı: şoför maliyeti yazısı.
- Bakım ve lastik: km başına 3 TL (minibüs), 5 TL (midibüs), 7 TL (otobüs). Bu değerler varsayımdır.
- Sigorta, kasko ve vergi: araç bedelinin (KDV hariç) yıllık %5'i. Varsayımdır; bakım ve sigorta için kaynaklı rakam bulunamadı.
- Araç sıfır fiyatları (KDV hariç): minibüs 2,5 milyon TL (KDV dahil 3 milyon TL baz alındı), midibüs 9,12 milyon TL, otobüs 11,15 milyon TL. Kaynak: Ekim 2026 liste fiyatları (kiralama mı satın alma mı).
- Araç sahipliği maliyeti: aracın KDV hariç bedelinin yıllık %25'i (değer kaybı ve finansmanın net etkisi). Bu, en belirsiz girdidir; %15 ve %35 ile de çalıştırıyoruz.
3. Bir aracın aylık maliyeti
Aylık araç maliyeti = yakıt + şoför + bakım + sigorta-vergi + sahiplik. Baz senaryo (%25 sahiplik) için tabloyu çıkarıyoruz.
Araç başı aylık maliyet (baz senaryo, TL)
| Kalem | Minibüs | Midibüs | Otobüs |
|---|---|---|---|
| Yakıt | 20.381 | 37.365 | 47.555 |
| Şoför | 60.875 | 60.875 | 60.875 |
| Bakım ve lastik | 5.280 | 8.800 | 12.320 |
| Sigorta, kasko, vergi | 10.417 | 37.984 | 46.456 |
| Araç sahipliği (%25) | 52.083 | 189.922 | 232.278 |
| Araç başı toplam | 149.036 | 334.946 | 399.484 |
Örnek hesaptır; yukarıdaki varsayımlarla yeniden üretilebilir. Midibüs ve otobüs sahiplik kalemi sıfır araç fiyatına dayanır; ikinci el ya da uzun ömürlü kullanımda bu kalem belirgin biçimde düşer.
İki gözlem hemen öne çıkıyor. Birincisi, yakıt toplamın küçük bir bölümü: minibüste %14, midibüste %11, otobüste %12. İkincisi, minibüste en büyük kalem şoför (%41), büyük araçlarda ise araç sahipliği (%57-58).
4. Filonun aylık ve kişi başı maliyeti
Araç başı maliyeti araç sayısıyla çarpıp 200 çalışana böldüğümüzde seçenekler şöyle sıralanıyor:
Filo aylık maliyeti ve kişi başı (TL/ay)
| Sahiplik varsayımı | Minibüs (14 araç) | Midibüs (8 araç) | Otobüs (6 araç) |
|---|---|---|---|
| %15 / yıl | 1.794.835 (kişi başı 8.974) | 2.071.816 (10.359) | 1.839.436 (9.197) |
| %25 / yıl (baz) | 2.086.501 (10.433) | 2.679.565 (13.398) | 2.396.904 (11.985) |
| %35 / yıl | 2.378.168 (11.891) | 3.287.314 (16.437) | 2.954.371 (14.772) |
Kişi başı değer: filo toplamı ÷ 200. Sonuçlar bir fiyat teklifi değildir; bu yazıdaki varsayımların bir sonucudur.
Baz senaryoda minibüs en ucuz çıkıyor, ama fark sahiplik varsayımına çok duyarlı: sahiplik maliyeti %15'e düşerse otobüs ve minibüs birbirine çok yaklaşıyor. Gerçek bir karar için sıfır araç yerine ikinci el filoyla, ya da kiralama teklifleriyle aynı hesabı çalıştırmak gerekir.
5. Duyarlılık: neyi değiştirince sonuç ne kadar oynar?
Üç girdi sonucu en çok değiştirir: araç sahipliği maliyeti (yukarıdaki tablodaki %15-%35 farkı filo toplamında yüzde 30'u aşıyor), şoför maliyeti (her 10.000 TL brüt maaş artışı araç başı yaklaşık 12.175 TL ekler) ve araç sayısı.
Motorin fiyatındaki 10 TL'lik artış ise minibüs için aylık yalnızca 2.112 TL ekliyor; 14 araçta yaklaşık 29.600 TL. Yakıt, maliyeti en çok konuşulan ama en az oynatan kalemlerden biri. Bu, yakıt zammının önemsiz olduğu anlamına gelmez; ama bütçe baskısının asıl kaynağı araç ve şoför sayısıdır.
6. Bir aracı eksiltmek ne kadar tasarruf sağlar?
Baz senaryoda bir minibüsün aylık toplam maliyeti 149.036 TL. Plandan tek bir aracı çıkarabilirseniz yılda yaklaşık 1,8 milyon TL tasarruf edersiniz; filo 14'ten 13 araca inince kişi başı aylık maliyet 10.433 TL'den yaklaşık 9.688 TL'ye düşer (13 × 149.036 ÷ 200).
Ama bu koltuk sayısıyla sınırlı: 13 araç × 16 koltuk = 208 koltuk, yani doluluk %96'ya çıkar. Bu pratikte çok zor, çünkü yolcuların evleri aynı güzergah üzerinde olmayabilir. Bu yüzden asıl soru “hangi doluluğu gerçekçi olarak tutturabilirim”dir ve cevabı yalnızca gerçek adres verisiyle yapılan bir planlama verir. Her araç eksiltmenin yaklaşık 150 bin TL/ay (minibüste) değerinde olması, planlamanın değerini belirleyen rakamdır.
7. Planlama bu hesabı nasıl değiştirir?
Yukarıdaki hesapta çalışanların hepsi iyi bir şekilde araçlara dağıtılmış kabul edildi. Gerçekte güzergah planı dağınıksa araç sayısı artar, boş kilometre yükselir ve her kalem şişer. Tersine, güzergahlar ve duraklar iyi kurulursa doluluk artar.
Sitemizde yayımlanan ölçümlerde araç doluluğu %54'ten %87'ye çıkmış ve aynı yolcu sayısında yakıt maliyeti %32 düşmüş. Bu rakamlar bir vakanın ölçümüdür; senaryonuzda sonuç farklı olabilir. Önemli olan, bu hesabı kendi çalışan adresleriniz ve vardiyalarınızla çalıştırıp farkı görmektir: rota optimizasyonu sayfasındaki yöntem bunu yapar.
8. Bu hesabı kendi fabrikanız için nasıl yaparsınız?
Aşağıdaki sıra, hesabı kendi verinizle çalıştırmanız için yeterli.
- Çalışan adreslerini ve vardiya saatlerini toplayın.
- Güzergahları kurun ve her aracın planlı günlük kilometresini çıkarın.
- Yakıt tüketimini kendi filo kayıtlarınızdan alın; yoksa bir ay ölçün.
- Şoför bordrosundaki gerçek maliyeti girin.
- Araçlar kiralıksa aylık kira bedelini, sizin ise sahiplik maliyetini kendi sermaye maliyetinizle hesaplayın.
- Üç farklı araç tipi ve iki farklı doluluk ile hesabı tekrarlayın.
200 çalışanlı bir fabrika için servis maliyeti, bu varsayımlarla ayda 1,8 ile 3,3 milyon TL arasında değişiyor; sonucu belirleyen şey yakıt değil, araç sahipliği, şoför ve araç sayısı. Bu yüzden maliyeti yönetmek isteyen bir işletmenin ilk sorusu “yakıta ne kadar zam geldi” değil, “kaç araçla ve ne kadar doluluğa taşıyoruz” olmalı. Kendi rakamlarınızla bu hesabı koltuk bazlı maliyet ve puantaj ile süreklilik haline getirebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hayır. Bu bir hesap yöntemidir; araç bedelleri liste fiyatlarına, tüketim ve bakım değerleri varsayımlara dayanır. Gerçek teklifler ikinci el araç, ortak kullanım ve pazarlıkla çok farklı çıkabilir.